Η πρώτη πρωτεύουσα της Χίου - Χιώτικη Διαφάνεια

Γράφει ο Επίτιμος Λυκειάρχης

Χριστοφόρος Γ. Γατανάς

Στην Ομήρου Οδύσσεια γράφεται΄

Η καθίπερθεν Χίοιο νεοίμεθα παιπαλοέσσης…( ραψωδία γ ,170).

Ο Πλάτων ο φιλόσοφος γράφει ΄φίλει την πατρίδα….

Οι παλαιοί Έλληνες συγγραφείς που έγραψαν για την πρωτεύουσα της Χίου, δηλ. ο Ηρόδοτος (450 π.Χ.), ο Διόδωρος ο Σικελιώτης (40 π.Χ.), ο Γαληνός(180 π.Χ.) και άλλοι καθορίζουν ότι η πρωτεύουσα της Χίου ήταν μεταξύ των χειμάρρων Αγίας Ειρήνης εκεί στα βυρσοδεψεία και του χειμάρρου Παρθένη εκεί στο Βαρβάσι.

Οι παλαιότεροι συγγραφείς έγραψαν ότι η παλιά πρωτεύουσα της Χίου ,εκεί σήμερα που είναι η Μονή του Αγίου Μάρκου.

Στα 1415 ήλθε στη Χίο ο Βουελδεμόντης και έγραψε ότι η σημερινή πρωτεύουσα ιδρύθη από τους Ρωμαίους ή από τους Γενουάτες , η παλαιά εκεί που είναι σήμερα η Παναγία η Κουρνά, κάτω από τον Άγιο Μάρκο.

Ο Ιερώνυμος Ιουστινιάνης , έγραψε στην ιστορία της Χίου.

Άλλος ιστοριογράφος ο ιερέας Πέτρος Αντώνης Πατσίφικος, στη Βενετία στα 1694 έγραψε την ιστορία και γεωγραφία της Χίου.

Ο Δαπέτρος και ο Σαννίνο υπεστήριξαν ότι η παλαιά πόλη της Χίου, ήταν εκεί που είναι σήμερα το Μοναστήριο του Αγίου Μάρκου.

Μέχρι της Γενουατικής εποχής ( 1346 μ.Χ.), εκεί στον Άγιο Μάρκο η έκταση λεγόταν Παληά Χώρα και ο Ιερώνυμος Ιουστινιάνης υποστηρίζει ότι αυτή την πρωτεύουσα κατέστρεψαν οι Σαρακηνοί, ο ιστορικός Πατσίφικος γράφει ότι η παλιά πρωτεύουσα κατεστράφη από τους Μακεδόνες μεταξύ των ετών 231 μέχρι 181 π.Χ.

Ο Διονύσιος ο περιηγητής, γύρω στα 30 π.Χ. γράφει ότι η πόλη της Χίου ήταν στους πρόποδες του Πελιναίου.

Ο Αδαμάντιος Κοραής στα 1830 υποστηρίζει ότι η πρωτεύουσα της Χίου ήταν στους πρόποδες του Πελιναίου, αλλά η πόλη της Χίου δεν ήταν σε επίπεδο τόπο αλλά σε ορεινό από το Πελιναίο φθάνοντας μέχρι τον Άγιο Μάρκο.

Από το όρος του Αγίου Μάρκου, προς το μέρος της Νέας Μονής δύο θέσεις ονομάζονταν Γύρος και Μητρόπολις. Άλλες τοποθεσίες ανάμεσα στις Καρυές και Άγιο Μάρκο λέγονται Γερουσία, Δευκόπολις και Έμβολαι.

Ο Αδαμάντιος Κοραής γράφει ότι εκτίσθη η Χίος μέχρι τα 600 π.Χ. που ήσαν εκεί οι Ιωνικές αποικίες της Χίου. Γράφεται ότι η πρώτη πρωτεύουσα της Χίου κτισμένη ήταν εκεί στο Μοναστήρι του Αγίου Μάρκου.

Ο πατέρας της Ιστορίας ο Ηρόδοτος (V III),ο Διόδωρος ο Σικελιώτης (18.6.2), ο Γαληνός (ΧΗ ,173) γράφουν την πόλη της Χίου κτισμένη στο μέσο ανατολικό παράλιο της νήσου, δεν απέχει πολύ από το λιμάνι του Δελφινίου (Λαγκάδα) και τα τείχη της έβρεχεν η θάλασσα (Βιτρούβιος Χ, 16).

Οι κάτοικοι της Χίου είχαν κτίσει ναούς στο Δελφίνιο, στα Καύκασα, στις Φανές προς τιμή του Απόλλωνα (Καυκάσιος, Φαναίος, Δελφίνιος), στο Πελιναίο προς τιμή του Δία(Ζεύς Πελιναίος και Εφυθνος), στους Ολύμπους(Ολύμπιος Ζεύς), στον Βροντάδο προς τιμή της Κυβέλης, δηλ. της μητέρας των θεών, στο Ποσείδιον( Αγία Ελένη) προς τιμή του Ποσειδώνα.

Υπήρχεν ακόμη Ναός της Πολιούχου ή Πολιάδος Αθηνάς, προστάτιδας της πόλης.

Ο Αδαμάντιος Κοραής γράφει ότι αυτόν τον ναόν τον έκτισαν κατά μίμηση των Αθηνών και όπου ετιμάτο η πολιούχος Αθηνά, όπως γράφει ο Ηρόδοτος( 3, 160).

Η Αιμιλία Σύρου γράφει ότι ο ναός αυτός ήταν κτισμένος σε ακρόπολη.

Στους χρόνους του Στράβωνα δηλ. στον πρώτο μ.Χ. αιώνα υπήρχαν στη Χίο όπως γράφει ο ίδιος ( Γεωγρ. Χ ΙΙΙ, σελ. 60) αρχαία ξόανα δηλ. αγάλματα από ξύλο να κάθονται και όχι όρθια.

Μέσα στην πόλη υπήρχε και ο ναός του Διονύσου (ιερό) του Φλεώς .
Υπήρχεν στην πόλη ναός της Αφροδίτης, θεάς της ηδονής.
Άλλο σημείο στην πόλη, όπως γράφει ο Αιλιανός, ήταν ο Γερόντων Λιμήν. Ήταν ένα είδος λιμνοθάλασσας , κοντά στο Γεροντικόν που έτρεφαν ψάρια για παρηγοριά των γερόντων, όπου οι γέροντες επερνούσαν τις ώρες τους ψαρεύοντας.
Υπήρχαν ακόμη και άλλα ιδρύματα στην πόλη δηλ. το Γυμνάσιο , που λεγόταν Ομήρειον, όπου εκεί έβαζαν τις εικόνες ή ανδριάντες των ευεργετών της πόλεως.
Από επιγραφές μαθαίνομε ακόμη τα ιερά του Ασκληπιού, της Λητώς, του Απόλλωνα και της Αρτέμιδος.

Ίσως ο ναός της Αρτέμιδος ήταν κοντά στον χείμαρρο του Παρθένη.

Σε μια επιγραφή που λέγεται των Κλυτιδών ,προς τιμή της Άρτεμης είχαν και μία Αρτεμισιώνα.

Όλα αυτά μέσα στην πόλη και έξω απ΄αυτήν, όπως γράφει ο Ηρόδοτος( VI,31-32) τα έκαψαν οι στρατηγοί των Περσών του Δαρείου, στην πρώτη καταστροφή και αιχμαλωσία των κατοίκων.

ΕΠΙΜΕΤΡΟ.

Η σημερινή πόλη, κτίσμα είναι των Μακεδονικών και Ρωμαϊκών χρόνων ,παθαίνοντας καταστροφή μεγάλη από τους Σαρακηνούς ύστερα αφού πιο μπροστά ανακτίστηκε από τους Γενουάτες.

Το φρούριο το μεγάλο της πόλης μας είναι κτίσμα των Βυζαντινών χρόνων κατά τον 9^ο αιώνα στην εποχή του Μιχαήλ Τραυλού.

Στα 1551 ο περιηγητής N. DE NICOLAY γράφει « η πόλη της Χίου υπήρξεν ονομαστή και πλουσία έχοντας στόλο και κυριαρχία στη θάλασσα… το λιμάνι είναι πολύ καλό και μπορεί να χωρέσει πολλά πλοία».

Ο NOZENBYRET στα 1757 αναφέρει «η πόλη της Χίου είναι όχι μόνο η πιο ωραία του Αιγαίου αλλά και η πιο καλή από άποψη φιλοξενείας».

Στα 1763- α764 ο C. BARTIMORE ΄ « Η πόλη της Χίου με τα ωραία της προάστια φαίνεται ότι βρίσκεται μέσα σ΄ ωραίο κήπο».

Άλλος περιηγητής ο JOHN GOLT στα 1809-11 « τα πλοία που βρίσκονται στο λιμάνι, οι φάροι ,τα κάστρα και τα βουνά στο βάθος (Αίπος , Τηγάνιο) απόκρημνον και ψηλήν κάμνουν τη θέα μία από τις πανέμορφες της Μεσογείου ».

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ.

παιπαλόεις -εσσα-εν ΄τραχύς, απόκρημνος, ανώμαλος, βραχώδης.

νεοίμεθα΄(ρ. νέομαι) έρχομαι ή φεύγω, ξαναγυρίζω, επανέρχομαι.

φιλών΄ αγαπώ, ασπάζομαι, φιλοξενώ, τρέφω έρωτα, δίνω φίλημα, συμπαθώ.

καθύπερθεν( επίρρημα)΄ εκ των άνω προς τα κάτω, άνω ,επάνω.

επί χρόνον΄ πρότερον, προ.

Εσαεί με αγάπη !

Εσαεί με χαρά !

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟΣ Γ. ΓΑΤΑΝΑΣ

Από τα Φυτά της Χίου.

Πτυχιούχος Τμημάτων Ιστορίας – Αρχαιολογίας και Κλασσικής

Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού